Pompejusz Wielki (29 września 106 - 28 września 48 p.n.e.)

Gnejusz Pompejusz Wielki Cnaeus Pompeius Magnus urodził się 29 września 106 roku p.n.e. pod nazwiskiem Gnaeus Pompeius Magnus. Swój przydomek "Wielki" otrzymał od współczesnych ze względu na wielkie sukcesy polityczne i militarne oraz zasługi dla Rzymu.
Rzymski wódz i polityk, mąż stanu. Syn Gnejusza Pompejusza Strabona (Gnaeus Pompeius Strabo).

Pompejusz urodził się w rodzinie senatorskiej. Pierwsze doświadczenia wojskowe i polityczne zdobywał pod okiem swojego ojca Gnejusza Pompejusza Strabona, który sprawował urząd konsula w 89 roku p.n.e. Pod jego dowództwem brał udział w wojnie Rzymu ze sprzymierzeńcami. W 87 roku p.n.e. kiedy Pompejusz miał 19 lat zmarł jego ojciec, pozostawiając mu jego fortunę i dobrę imię rodziny.
Po wylądowaniu wojsk Sulli w Brundyzjum (dzisiejsze Brindisi) w 83 roku p.n.e. przyłączył się do niego wraz ze swoimi trzema legionami, które udało mu się sformować w jego rodzinnych posiadłościach w okolicach Picenum. Z czasem stał się osobistym rzecznikiem Sulli, któremu zawdzięczał dowództwo bez wstępnego okresu sprawowania urzędów.

W  82 p.n.e. uczestniczył w zdobyciu Rzymu, a następnie z woli Sulli objął dowództwo nad oddziałami walczącymi ze stronnikami Mariusza na Sycylii i w Afryce. W 81 roku p.n.e. ostatecznie pokonał wojska popularów i został obwołany przez wojsko imperatorem.

Po zwycięstwie, otrzymał od Sulli tytuł "Wielkiego" (Magnus) i za jego zgodą, odbył w Rzymie triumf. Ale już w 78 roku p.n.e. wbrew woli Sulli poparł kandydaturę Marka Emiliusza Lepidusa na stanowisko konsula, co zaogniło jego kontakty z dyktatorem. Kiedy jednak Lepidus podjął próbę obalenia ustroju sullańskiego, Pompejusz wystąpił przeciwko niemu, co przyczyniło się do klęski Lepidusa i wzmocniło pozycję Pompejusza w Rzymie.

W  77 roku p.n.e. Pompejusz stanął na czele wojsk walczących ze zwolennikami Mariusza w Hiszpanii, którym przewodził Sertoriusz. Po śmierci Sertoriusza w wyniku spisku i ostatecznym pokonaniu oddziałów przeciwnika, Pompejusz wrócił do Italii i wziął udział w walce z powstańcami Spartakusa w 71 roku p.n.e.
Wspólnie z Markiem Krassusem, za zgodą senatu, objęli konsulat w 70 roku p.n.e. Pompejusz objął konsulat, mimo że nie osiągnął przewidzianego prawem wieku ani nie pełnił wcześniej innych urzędów wymaganych przez tzw. cursus honorum. Nowi konsulowie odwołali najbardziej restrykcyjną część ustaw wprowadzonych podczas dyktatury Sulli, przywracając m.in. władzę trybuńską.

Moneta Gnejusza Pompejusza Wielkiego.

W  67 roku p.n.e. otrzymał specjalne uprawnienia na terenie Morza Śródziemnego, dzięki czemu przeprowadził szybką, zwycięską kampanię przeciwko piratom.
Dzięki wstawiennictwu Cezara i Cycerona Pompejusz podjął działania wojenne przeciw Mitrydatesowi VI Eupatorowi, królowi Pontu. Wykorzystując wcześniejsze skucesy Lukullusa z 74 roku p.n.e. odniósł zwycięstwo i w 66 roku p.n.e. pokonał ostatecznie wojska Mitrydatesa, narzucając Pontowi zwierzchnictwo rzymskie. Zdobyty Pont Pompejusz połączył z prowincją Bitynią w 65 roku p.n.e.

Pompejusz kontynuował kampanoię w Azji Mniejszej zajmując Syrię w 64 roku p.n.e. i tym samym kładąc kres panowaniu Seleucydów, i wkroczył do Judei, opanowując Jerozolimę w 63 roku p.n.e. Z zajętych terytoriów utworzył nową rzymską prowincję Syrię. Stworzył cały system państw zależnych politycznie i finansowo od Rzymu, do którego włączone zostały Kapadocja, Armenia i Państwo Bosporańskie. Można powiedzieć, że w latach 66-62 p.n.e. Pompejusz był faktycznym panem imperium rzymskiego.
Po uregulowaniu spraw na Wschodzie w 62 roku p.n.e. powrócił do Rzymu, gdzie odbył triumf. Senat jednak, obawiając się wciąż rosnącego autorytetu Pompejusza, odmówił mu zatwierdzenia jego zarządzeń na Wschodzie i nadania ziemi weteranom.

W  tej sytuacji w 60 roku p.n.e. Pompejusz zawarł umowę z Krassusem i Cezarem, tworząc nieformalny I triumwirat, zapewniając wszystkim trzem faktyczną władzę nad państwem, co pozwoliło Pompejuszowi przeforsować swoje żądania. W 56 roku p.n.e. triumwirowie odnowili porozumienie w Lukce, a Pompejusz otrzymał pod zarząd Hiszpanię.
W 55 roku p.n.e. sprawował funkcję konsula z Krassusem po raz drugi. W tym samym roku, w celu zwiększenia poparcia swojej osoby wśród ludności Rzymu, wybudował pierwszy teatr z kamienia, tzw. teatr Pompejusza. Po śmierci Krassusa w bitwie pod Dyrrachium w 53 roku p.n.e. nastąpił rozpad triumwiratu i konflikt z Cezarem. Na rok 52 p.n.e. w obliczu fali zamieszek wywołanych walką Milona i Klodiusza został wybrany na konsula bez kolegi w urzędzie (sine collegae). Doprowadził później do wyboru na ostatnie pięć miesięcy jako konsula swojego teścia Metellusa Scypiona.

Theodatus, orator, pokazuje Cezarowi głowę zamordowanego Pompejusza. Według pewnych przekazów Cezar miał opłakiwać swojego rywala i okazać jego zwłokom wielki szacunek.

Przypuszczalnie 10 stycznia 49 roku p.n.e. 53 letni Cezar pokonując granicę Italii na rzece Rubikon rozpoczął konflikt z Pompejuszem, który przerodził się w otwartą wojnę. Senat uznał Pompejusza za obrońcę Rzymu i przyznał mu mnóstwo uprawnień. Nie mając dość sił do przeciwstawienia się legionom Cezara w Italii, Pompejusz przedostał się do Grecji, gdzie udało mu się zgromadzić znaczną armię.
Po zwycięstwie pod Dyrrachium, którego nie wykorzystał, w miesiąc później, 9 sierpnia 48 p.n.e., doszło do bitwy pod Farsalos w Tesalii. Wojska Pompejusza poniosły druzgocącą klęskę mimo dwukrotnej przewagi liczebnej, w tym siedmiokrotnej w kawalerii. Sam Pompejusz umknął do Egiptu, licząc na poparcie swojego przyjaciela Ptolemeusza XIII. Ten jednak, pod wpływem swoich, obawiających się Cezara doradców, zwłaszcza Achillasa, rozkazał zamordować Pompejusza zaraz po jego zejściu na ląd, a jego głowę odesłał Cezarowi. Podobno Cezar, który w końcu dotarł do Egiptu i odwiedził skiereszowane szczątki rywala, rozpłakał się i oddał cześć zmarłemu, następnie każąc wybudować mu należyty pomnik. Majątek Pompejusza po jego śmierci wynosił podobno siedemset milionów sesterców.

Małżeństwa i potomstwo:

86 p.n.e. - Antistia, córka Publiusza Antistiusza 82 p.n.e. - Emilia Skaura, pasierbica Sulli 82 p.n.e. - Mucia Tercja, córka Kwintusa Mucjusza Scewoli 75 p.n.e. - Gnejusz Pompejusz 75 p.n.e. - Sekstus Pompejusz ok. 80/75 p.n.e. - Pompeja 59 p.n.e. - Julia, córka Cezara 52 p.n.e. - Cecylia Metella Kornelia, córka Caeciliusa Metellusa

Zginął 28 września roku 48 p.n.e.