Marek Aureliusz (26 kwietnia 121 - 17 marca 180 n.e.)

Imiona	Marcus Annius Catilius Severus
Panował jako	Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus
zaliczony w poczet bogów
Czas panowania	7 marca 161 n.e. - 17 marca 180 n.e.
Urodzony	26 kwietnia 121 n.e.
Zmarły	17 marca 180 n.e.
Moneta

Marek Aureliusz urodził się 26 kwietnia 121 roku n.e. w południowej części Rzymu. Był jednym z najwybitniejszych i najlepiej wykształconych cesarzy Rzymu. Ze względu na swoje niezwykłe zainteresowanie filozofią, nazwany został "filozofem na tronie".
Był synem Marka Anniusza, który zmarł gdy Marek miał zaledwie 11 lat oraz Domicji Lucylii. Po śmierci ojca znalazł się pod opieką swojego dziada, Marka Anniusza Werusa, trzykrotnego konsula i prefekta stolicy. Wychowywał się w jego posiadłości na Lateranie. Tam zdobywał pierwsze cenne nauki u wybitnych nauczycieli.
Otrzymał staranne, wszechstronne wykształcenie.

Jako, że wywodził się z arystokratycznego rodu jego kariera była świetlana i mógł mierzyć nawet w najwyższe urzędy państwowe. Od wieku dosłownie chłopięcego obejmował coraz to wyższe stanowiska. W wieku 8 lat otrzymał członkostwo saliów, prastarego bractwa religijnego, a osiągnąwszy 15 rok życia przywdział togę męską.

Niespodziewanie 26 lutego 138 roku n.e. zaledwie 17 letni Marek został adoptowany przez męża swojej ciotki, Antoninusa Piusa, następcę Hadriana. Został także przybranym bratem Lucjusza Werusa, późniejszego współesarza. Chłopiec zmienił swoje nazwisko i opiekuna.
Znalazłwszy się w kręgu rodziny cesarskiej kontynuował swoją edukację pod okiem największych myślicieli i mędrców tego okresu. Marek, w przeciwieństwie do przybranego brata Werusa, był niezwykle zdolny i pojętny. Uczył się filozofii, greki, sztuki itp. Miał kilkunastu nauczycieli, o których nigdy nie zapomniał. Podobno już jako cesarz miał portrety wszystkich swoich wychowawców oprawionych złotem. To właśnie oni wpoili mu zasady stoicyzmu. Marek uczył się niezwykle chętnie, był zafascynowany filozofią i stoicyzmem. W swoich poglądach wytrwał do końca. Jego studia filozoficzne zaowocowały wspaniałym, zachowanym do dzisiaj, dziełem "Rozmyślania". Wśród nauczycieli wymienić można: Herodesa Attykusa (greka), Korneliusza Frontona (łacina), Diognetosa (malarstwo) oraz Juniusza Rustykusa i Sewera, którzy wpoili mu zasady stoicyzmu.
W 141 roku n.e., przekroczywszy 20 rok życia Marek wraz z Antoninusem Piusem został konsulem.

Jak sam Marek podaje miał on doskonałe kontakty ze swoim ojcem, który traktował go jak ukochanego syna. Aby umocnić ten związek w 145 roku n.e. Marek poślubił córkę Piusa, Annię Galerię Faustynę, zwaną Faustyną Młodszą. Życie osobiste układało się Aureliuszowi dość poprawnie. Kochał i szanował swoją żonę Faustynę, o której jednak krążyły liczne plotki na temat jej rzekomych romansów z nobilami, niewolnikami i gladiatorami. Podczas 30 lat ich małżeństwa miał z nią aż trzynaścioro dzieci, z czego jedynie jeden syn i cztery córki, przeżyły go. Jego dzieci to:
- Annia Aurelia Galeria Faustina (147 - 165 n.e.)
- gemellus Lucillae (zmarł ok. 150 n.e.)
- Annia Aurelia Galeria Lucilla (148 lub 150 - 182 n.e.), żona współcesarza Marka, Lucjusza Werusa
- Titus Aelius Antoninus (150 - 161 n.e.)
- Titus Aelius Aurelius (150 - 161 n.e.)
- Hadrianus (152 - 161 n.e.)
- Domitia Faustina (150 - 161 n.e.)
- Fadilla (159 - 192 n.e.)
- Annia Cornificia Faustina Minor (160 - 211 lub 217 n.e.),
- Titus Aurelius Fulvus Antoninus (161 - 165 n.e.)
- Lucius Aurelius Commodus (161 - 192 n.e.), późniejszy cesarz
- Marcus Annius Verus Caesar (162 - 169 n.e.)
- Vibia Aurelia Sabina (170 - 217 n.e.)

Łuk Marka Aureliusza w Trypolisie

Zgodnie z wolą Antoninusa senat w dniu jego śmierci, 7 marca 161 roku n.e., przelał wszystkie tytuły i prawa na Marka Aureliusza. Powszechnie było wiadomo jakim wielkim charakterem odznacza się Marek. Był pracowity, skromny, oddany oraz cierpliwy. Jego brata zaś znano jako biesiadnika, poświęcającego całą swoją uwagę ucztowaniu.
Marek jednak, ku ogólnemu zaskoczeniu prosił, by powołano na współwładcę jego młodszego brata, Lucjusza Werusa. Po raz pierwszy więc w historii cesarstwa rzymskiego na tronie zasiadało dwóch równych sobie ludzi.

Popiersie Marka Aureliusza jako chłopca

Wiadomość o pacyfistycznym nastawieniu cesarza przekroczyła granice imperium i zachęciła ludy przygraniczne do ataków na państwo rzymskie. Kiedy przyszła wojna z Monarchią Partyjską (162 - 166 n.e.), Marek wyprawił na wschód swojego brata Lucjusza Werusa, który nie biorąc czynnego udziału pokonał Partów. Aureliusz sam pozostał na straży państwa, zdając sobie sprawę z niepokojów zarówno wewnętrznych jak i zewnętrznych. W Bretanii mogło dojść do uzurpacji, za Renem burzyło się plemię germańskie Chattów, a w samej Italii doszło w 162 roku n.e. do wylewu Tybru, który przyniósł nieurodzaj i głód.
Duży niepokój budziła jednak sytuacja za Dunajem. Dokonywało się tam wielkie przesunięcie ludów spowodowane pochodem Gotów. Plemiona wyparte ze sowich siedzib szukały nowych ziem, co zwiększało nacisk na granice imperium, zwłaszcza nad środkowym Dunajem. W końcu germańskie plemiona przerwały granicę. Kiedy w 166 roku n.e. Marek oraz jego brat Lujcusz Werus odbyli triumf z okazji pokonania Partów, postanowili o zorganizowaniu kampanii. Ostatecznie, osobiście wyruszyli jesienią 167 roku n.e., by zagrodzić drogę Markomanom i Kwadom, ludom z dzisiejszych Czech. Marek Aureliusz przy pomocy doskonałego sztabu wojskowego wyparł barbarzyńców spod Akwilei, by ostatecznie przepędzić ich za Alpy i Dunaj.
W czasie powrotu, na początku 169 roku n.e., niespodziewanie zachorował i zmarł Werus, co było ogromnym szokiem dla Marka. Cesarz nawet po śmierci okazał się wspaniałomyślny, zaliczywszy go w poczet bóstw.

Popiersie Marka Aureliusza

Aureliusz był zdecydowany położyć kres zagrożeniu naddunajskiemu, toteż w 169 roku n.e. przystąpił do nowej, tym razem ofensywnej wojny. Walki na terenach dzisiejszej Słowacji, Czech i Węgier trwały aż do 175 roku n.e. Pokonane ludy musiały odstąpić Rzymianom szeroki pas po północnej stronie rzeki i zgodzić się na obecność rzymskich garnizonów w głębi swych krajów. Wedle różnych przekazów Marek planował nawet utworzyć nowe, dwie prowincje na terenach za Dunajem: Markomanię i Sarmację, które zajmowałyby tereny dzisiejszych Czech i Słowacji. Nie doszło jednak do realizacji owych śmiałych zamiarów.

Kiedy sytuacja nad Dunajem została złagodzona niespodziewanie problem pojawił się na wschodzie. W kwietniu 175 roku n.e. wódz Lucjusza Werusa w czasie wojny partyjskiej, główny czynnik zwycięstwa Rzymian, Awidiusz Kasjusz ogłosił się cesarzem. Aureliusz nie mając wyboru wyruszył przeciwko uzurpatorowi, który został zdradzony i zabity. Wojna domowa została zażegnana.
Tego samego roku w czasie powrotu z kampanii umarła ukochana żona Aureliusza, co było ogromnym prywatnym ciosem dla cesarza. Ustanowił on fundację dla dziewcząt jej imienia, senat zaś uznał zmarłą za istotę boską i powołał kapłanów jej kultu.

W  listopadzie 176 roku n.e. Marek odbył triumfalny wjazd do Rzymu z powodu zwycięstw nad Dunajem. Jednocześnie obsypał swego syna Kommudusa tytułami i zaszczytami, które czyniły go formalnie współwładcą ojca. W 177 roku n.e. Marek z synem ponownie wyruszył nad Dunaj przeciw Markomanom by szerzyć rzymską dominację. Po czterech latach walk cesarz poczuł się słabo. Jego zły stan zdrowia wywołany został, jak się okazało, zarazą przyniesioną przez wojska Werusa ze wschodu.

Zmarł w trakcie wyprawy wojennej przeciw Markomanom 17 marca 180 roku n.e. w Vindobonie, dzisiejszym Wiedniu.