Katon Starszy (234 - 149 p.n.e.)

Marcus Porcius Cato urodził się 234 roku p.n.e. w Tusculum. Zwany był Cenzorem (Censorius). Był mówcą, politykiem oraz pisarzem rzymskim. Zdolny wódz, administrator oraz mąż stanu. Jego prawnukiem był Katon Młodszy. Pochodził ze stanu ekwitów.
Był zawsze propagagatorem surowych obyczajów italskich i dawnych cnót rzymskich.

Jego przodkowie od lat zajmowali się przede wszystkim uprawą roli na italskiej ziemi, co też Katon skutecznie przestrzegał. Sam swoją młodość opisuje jako żywot prosty, spędzony: "na prowadzeniu życia oszczędnego, ciężkiego, pracowitego, uprawianiu pola, przekopywaniu ziemi i sianiu na kamieniach i głazach Sabiny".
Mimo że jego kariera poszła w kierunku polityki i spraw wojskowych to w wolnym czasie znajdował czas, aby zająć się swoją ziemią. W 217 roku p.n.e. jak wielu w jego wieku rozpoczął służbę wojskową i wziął udział w II wojnie punickiej. Jego umiejętności pozwoliły mu w krótki czasie wspiąć się po drabinie wojskowej i w późniejszym czasie zdobyć stanowiska urzędnicze. W 214 roku p.n.e. został trybunem wojskowym na Sycylii, by w 204 zostać kwestorem i opiekować się sprawami finansowymi na Sycylii. W między czasie w 207 roku p.n.e. walczył pod rzeką Metaurus, w której to brat Hannibala, Hazdrubal stracił całą armię oraz życie. Za swoje zwycięstwa w Hiszpanii w 195 roku p.n.e. odbył triumf w Rzymie i został konsulem. Tego samego roku sprzeciwił się zniesieniu lex Oppia, ustawy przeciw luksusowi kobiet. Warto tu przedstawić opis sylwetki Katona według Plutarcha w dziele "Życie Katona":

"Mówi on, że nigdy nie włożył szaty o wyższej wartości niż 100 drachm, że kiedy był pretorem i konsulem, pił to samo wino co jego niewolnicy, że na targu nie wydał więcej niż 30 asów na jedzenie i że zrobił te zakupy dla dobra miasta oraz po to, by ciało mogło znosić trudy wypraw wojskowych. Dostawszy w spadku różnokolorowy płaszcz babiloński, natychmiast go sprzedał; żadne z jego zabudowań gospodarczych nie było otynkowane; nie kupił nigdy żadnego niewolnika za więcej niż 1,5 tys. drachm, mówiąc, że nie byli mu potrzebni ładni, delikatni młodzieńcy, lecz pracownicy silni, strażnicy koni i wolarze, i uważał, że kiedy już stali się oni starzy, należało ich sprzedać, by nie żywić ludzi niepotrzebnych" (4, 4-5)

W  191 roku p.n.e. Katon dostał się na listę senatu, gdzie skutecznie rywalizował z rodziną Scypionów. Ogromnym jego sukcesem było zniszczenie pozycji Scypiona Afrykańskiego, który zniknął ze sceny politycznej i umarł w zapomnieniu. Zasłynął także wprowadzeniem podatku od zbytku oraz zakazu korzystania z dogodności akweduktów przez ludzi prywatnych.

W  184 roku p.n.e. osiągnął szczyty swojej kariery zostając cenzorem. Przywiązanie do republikańskich cnót oraz rzymskiej tradycji zapewniło mu przydomek Cenzor. Niegasnąca była jego nienawiść wobec Greków: "Kiedy ci ludzie dadzą nam swoją kulturę literacką, zniszczą wszystko, zdemoralizują i zrobią jeszcze gorzej, jeśli przyślą tu swoich lekarzy". Tym samym Katon stronił od greckiej medycyny, postępując zgodnie z receptami przodków rzymskich.
W okresie pełnienia urzędu cenzora jego surowość niekiedy graniczyła ze śmiesznością. Któregoś razu skreślił za niegodziwość jakiegoś senatora, który pocałował żonę w obecności córki, ekwitę, bo był za stary, innego znów, bo za gruby.

Wsławił się nieprzejednaną wrogością do Kartaginy i ciągłymi nawoływaniami do jej zburzenia. Oskarżał Punijczyków o to, że w latach 241 - 219 p.n.e. aż sześć razy złamali traktaty. Swój plan wywołania kolejnej wojny punickiej oparł na ciągłym wygłaszaniu w Senacie na koniec swojej mowy słów: "A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć" (Ceterum censeo Karthaginem esse delendam).

Katon zajmował się także pisarstwem. Zasłynął jako twórca prozy łacińskiej. Napisał "Początki" (Origines), dzieło ukazujące historię Rzymu od 753 roku p.n.e. do 149 roku p.n.e. Ponadto stworzył utwór "O gospodarstwie wiejskim" (De agri cultura), które jest najstarszym, zachowanym do naszych czasów w całości, dziełem napisanym po łacinie prozą. Jest to podręcznik prowadzenia posiadłości ziemskiej. Stworzył także pierwszą rzymską encyklopedię "Nauki dla syna" ( Praecepta ad filium), w której to znajdowały się informacje z zakresu retoryki, medycyny i rolnictwa.

Opublikował także swoje mowy, z których zachowały się fragmenty zaledwie 80 z ponad 150. Jego mowy charakteryzuje rzeczowość, zwartość i swoboda w operowaniu językiem. Wyróżnić można: Orationes, De re militari, De lege ad pontifices auguresque spectanti, Historia Romana litteris magnis conscripta, Carmen de moribus i Apophthegmata.

Zmarł 149 roku p.n.e. doprowadzając do wymarzonej III wojny punickiej.