Dyktator rzymski

Juliusz Cezar, rzymski dyktator, który utrzymał swoją władzę do śmierci.

Dictator był to nadzwyczajny (extraordinarius) urzędnik w republice rzymskiej, któremu przyznawano na okres maksymalnie sześciu miesięcy władzę absolutną, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt).

Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był on przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy sam stał na czele piechoty.
Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu w mieście oraz poza nim.

Dzisiaj termin "dyktatura" kojarzy się wszystkim bardzo źle, jednak w Republice Rzymskiej była to niezwykle ważna instytucja, o bardzo praworządnym charakterze. Nie raz dzięki mianowaniu dyktatora Republika unikała ciężkich klęsk albo wychodziła z politycznego kryzysu. Możemy wyróżnić kilka rodzajów dyktatury, począwszy od tej najczęściej powoływanej rei gerundae causa (w wypadku zagrożenia zewnętrznego), poprzez sedicionis sedandae causa (kryzys wewnętrzny) aż po dyktaturę ustanawianą do celów religijnych, np. clavi figendi causa.

Lista dyktatorów rzymskich

W  I wieku p.n.e. nadużywanie tego urzędu doprowadziło do wielkiego kryzysu oraz końca republiki.