Cyceron (106 - 43 p.n.e.)

Marcus Tullius Cicero urodził się 106 roku p.n.e. w Arpinum. Był jednym z największych, o ile nie najwybitniejszym mówcą rzymskim. Popularyzator filozofii greckiej oraz polityk. Stronnik optymatów. Pochodził ze starej ekwickiej rodziny.

Jego ojciec pragnął za wszelką cenę, aby Cyceron oraz jego brat zostali wybitnymi politykami, którzy charakteryzowali by się nieprzeciętnymi zdolnościami. W tym celu wysłał ich do Rzymu i oddał pod opiekę greckim nauczycielom retoryki, uważanych za najlepszych w tej dziedzinie. Po ukończeniu 16 roku życia rozpoczął naukę życia publicznego (tirocinium fori), która zgodnie z tradycją trwała rok.

Po ukończeniu pełnoletności rozpoczął praktykę adwokacką u znanego rzymskiego prawnika Publiusza Scewoli, którego nie odstępował nawet na krok. Przyglądał się i przysłuchiwał przemowom na forum, co także korzystnie wpływało na jego rozwój. Z czasem jednak zdecydował się wstąpić do armii, wiedząc że jest to najlepsza droga do kontynuacji kariery politycznej, co jednak zatrzymało na pewien okres jego studia. W czasie służby poznał późniejszego wybitnego wodza Pompejusza Wielkiego.

Po ukończeniu w roku 88 p.n.e. służby wojskowej Cyceron znowu mógł się skupić na nauce. Zaczął uczęszczać na wykłady znanego kierownika Akademii platońskiej, Filona z Laryssy. Wymowy nauczał go z kolei Molon z Rodos. W okresie walk politycznych Cyceron podjął się pisania poezji. Z jego dorobku w tym okresie można wymienić takie pozycje jak: "Halcyona", "Pontius Glaukus", "O Nilu" oraz "Thalia masta".

W  okresie dyktatury Sulli w roku 82 p.n.e. Cyceron rozpoczął karierę obrońcy sądowego. Udało mu się obronić Publiusza Kwinkcjusza oraz Sekstusa Roscjusza, gdzie ten ostatni został fałszywie oskarżony o ojcobójstwo. Jego elokwencja oraz umiejętność doskonałego wysławiania się pozwoliła mu zyskać rozgłos oraz miano jednego z najlepszych obrońców sądowych Rzymu.

W  79 roku p.n.e. ożenił się z Terencją, która przez trzydzieści lat ich małżeństwa była dla niego prawdziwą podporą. Pod koniec 79 roku p.n.e. udał się w podróż do Grecji, owocną w liczne spotkania z filozofami i retorami Azji. Zakończyła się w 76 roku p.n.e., kiedy to Cyceron powrócił do Rzymu. W 69 roku p.n.e. Cyceron został edylem, w 67 już pretorem, by wreszcie stanąć na najwyższym stanowisku konsula w 63 roku p.n.e. Właśnie podczas swojej kadencji konsularnej zasłynął z pacyfikacji spisku Katyliny, który chciał objął władzę w Rzymie.

Cyceron demaskujący Katylinę, Cesare Maccari

W  62 roku p.n.e. zrezygnował na pewien okres z polityki, poświęcając się całkowicie pisarstwu. Stworzył dzieło "De consulatu suo", przedstawiające historię swojego konsulatu. Ponadto opracował dziesięć mów konsularnych. W 59 roku p.n.e. Cyceron został skazany na wygnanie, za sprawą trybuna ludowego, Publiusza Klodiusza. Wydał on ustawę przewidującą karę wygnania dla każdego, kto skazałby na śmierć obywatela rzymskiego bez odwołania się do ludu. Zmuszony do wyjazdu powraca w 57 roku p.n.e., witany jak triumfator.

Po powrocie skupił się głównie na odrestaurowaniu własnej willi zagarniętej mu w czasie exodusu. Czas ten także poświęcił głównie pracy literackiej, niechętnie myśląc o polityce. W 54 roku p.n.e. pogodził się z triumwirami: Cezarem, Pompejuszem i Krassusem oraz rozpoczął pracę nad dziełem "O rzeczypospolitej", które skończył 51 roku p.n.e. Prezentował w nim idealne państwo o ustroju tzw. mieszanym. Według jego idei doskonałe państwo powinno posiadać elementy monarchii, oligarchii i demokracji. Tego samego roku Cyceron objął stanowisko namiestnika Cilicji.

Niespodziewane pogorszenie się sytuacji w Rzymie oraz groźba wybuchu wojny domowej zmusiły Cycerona do rozmyślań nad poparciem jednej ze stron. Zdecydował się wesprzeć Pompejusza widząc w Cezarze zwolennika jednowładztwa. Porażka Pompejusza w wojnie domowej zmusiła Cycerona do udania się wraz z bratem do Patraj, a następnie do Brundyzjum.

Cyceron

W  wolnych chwilach poświęcał się pisarstwu. Stworzył dzieło o historii rzymskiej wymowy, "Brutus". Bezpośrednio po tym utworze powstały "Paradoxa stoicorum", "Pochwała Katona" oraz "Orator". Cyceron całkowicie zapomniał o kwestiach życia publicznego. Pochłonięty zagadnieniami filozoficznymi nie bardzo zajmował się sprawami publicznymi. Napisał wiele pozycji filozoficznych: "Pocieszenie dla samego siebie", "Akademiki", "De finibus", "Consolatio", "Hortenzjusz", "Rozprawy akademickie". Powstało wielkie dzieło "Problemy najwyższego dobra i zła". Następnie zabrał się do pisania "Rozpraw tuskulańskich". Wspomnieć należy także o "Traktacie o wróżbiarstwie", "O naturze bogów", czy o "Katonie Starszym o starości".

Po śmierci Cezara w roku 44 p.n.e. sytuacja Cycerona stała się niepewna. Wzajemna niechęć Marka Antoniusza i Cycerona zmusiła go do wygłoszenia słynnych 14 filipik, skierowanych przeciw Antoniuszowi. Odniósł się w nich do wszystkich ustaw uchwalonych za sprawą byłego wodza Cezara oraz zaapelował do konsulów o przeciwstawienie się Antoniuszowi i obronę republiki. Przesycone nienawiścią przemowy Cycerona, które wyraźnie wpłynęły na osłabienie autorytetu Antoniusza, zmusiły Marka do reakcji. Antoniusz zdecydował się wynająć siepaczy, którym dał rozkaz zamordowania Cycerona.

Zginął 43 roku p.n.e. w swojej willi w Formianum.